„Frankowicze”. Naciągacze, cwaniacy, a może pokrzywdzeni konsumenci

Sprawa Dziubaków w TSUE – przełom w orzecznictwie.

Sprawą żyli praktycznie wszyscy frankowicze w Polsce, ale na to orzeczenie czekało również wielu sędziów, którzy do czasu rozstrzygnięcia wstrzymują wydanie wielu wyroków w sprawach frankowiczów. Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie Kamila i Justyny Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG zadaje TSUE szereg istotnych pytań.

„1)       Czy art. 1 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy [93/13] pozwala na przyjęcie, że jeśli skutkiem uznania określonych postanowień umownych, określających sposób spełnienia świadczenia przez strony (jego wysokość), za nieuczciwe warunki umowne miałby być niekorzystny dla konsumenta upadek całej umowy, możliwe jest wypełnienie luk w umowie nie w oparciu o przepis dyspozytywny stanowiący jednoznaczne zastąpienie nieuczciwego warunku, ale w oparciu o przepisy prawa krajowego, które przewidują uzupełnienie skutków czynności prawnej wyrażonych w jej treści również przez skutki wynikające z zasad słuszności (zasad współżycia społecznego) lub ustalonych zwyczajów?

2)      Czy ewentualna ocena skutków upadku całej umowy dla konsumenta powinna następować przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawarcia, czy też w chwili zaistnienia sporu pomiędzy stronami odnośnie do skuteczności danej klauzuli (powołania się przez konsumenta na jej abuzywność) i jakie ma znaczenie stanowisko wyrażane w toku takiego sporu przez konsumenta?

3)      Czy możliwe jest utrzymanie w mocy postanowień stanowiących w myśl norm dyrektywy [93/13] nieuczciwe warunki umowne, jeśli przyjęcie takiego rozwiązania byłoby w chwili rozstrzygania sporu obiektywnie korzystne dla konsumenta?

4)      Czy w świetle treści art. 6 ust. l dyrektywy 93/13 uznanie za nieuczciwe postanowień umownych określających wysokość i sposób spełnienia świadczenia przez strony może prowadzić do sytuacji, w której ustalony na podstawie treści umowy – z pominięciem skutków nieuczciwych warunków – kształt stosunku prawnego odbiegać będzie od objętego zamiarem stron w zakresie obejmującym główne świadczenie stron, w szczególności – czy uznanie za nieuczciwe postanowienia umownego oznacza, że możliwe jest dalsze stosowanie innych, nieobjętych zarzutem abuzywności postanowień umownych, określających główne świadczenie konsumenta, których uzgodniony przez strony kształt (wprowadzenie ich do umowy) był nierozerwalnie związany z zakwestionowanym przez konsumenta postanowieniem?”.

W sprawie C-260/18 rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapada
3 października 2019 r., a jego uzasadnienie i skutki stały się dla banków poważne w dalszym orzecznictwie. Podsumujmy zatem najważniejsze aspekty tego orzeczenia, bo wydają się kluczowe dla toczącej się dyskusji, w której frankowicze nazywani są „cwaniakami, którzy byli świadomi i dobrze wiedzieli co robią ”.

Rozstrzygnięcie to jest miażdżące dla banku i przechyla szalę przyszłego orzecznictwa na korzyść frankowiczów. Trybunał w wyroku i obszernym uzasadnieniu stwierdza m.in., że w odniesieniu do dyrektywy 93/13 to kredytobiorca jako konsument podlega ochronie prawnej jako strona słabsza nie mająca wpływu na zapisy umowy kredytowej. Trybunał orzeka również, że umowa może trwać nadal tylko w przypadku, w którym zapisy abuzywne nie mają kluczowego charakteru dla umowy kredytowej, a ich wykreślenie pozwala na utrzymanie w mocy. Sentencja wyroku oraz obszerne uzasadnienie określa również kiedy umowa dalej trwać nie może, a dotyczy to sytuacji, w której dana klauzula abuzywna nosi znamiona essentialia negotii czyli zapisu kluczowego, którego z umowy wykreślić nie można. W praktyce orzeczniczej mówimy tu o rozstrzygnięciu czy dana umowa zostanie „odfrankowiona” i dojdzie do wykreślenia zapisów niedozwolonych czy umowa zostanie uznana za nieważną od początku jej trwania.